الشيخ الطوسي ( مترجم : عبد الحسين مشكوة الدينى )
مقدمهء مترجم 5
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى )
شرححال و گزارشات زندگانى شيخ خلاصه از حداكثر تفصيلى كه صاحب كتاب روضات الجنات دربارهء شيخ آورده ، اين است ، كه او در سن 23 سالگى عراق رفته ، و وارد بغداد شده است . اما تا آن زمان چه مىكرده و كجا بوده است ، نامى از آن برده نشده و همين اندازه از علائم معلوم است ، كه پيش از ورود به بغداد ، معلومات مقدماتى خود را بدست آورده بوده ، و مانند همهكس ، كه در آن زمان براى تكميل معلومات به بغداد مىرفتهاند ، او هم به شوق كسب معلومات بيشتر بدانجا عزيمت نموده است . بنابراين كسانى كه مولدش را طوس ، نوشتهاند ، يا طابران طوس معين كردهاند ، ظاهرا هيچ سندى ، جز لقب طوسى داشتن او ، ندارند ؛ زيرا در آنچه قدما نوشته بودهاند ، تصريحى در اين باب ، به عمل نيامده است ، و حتى توضيحى دربارهء خاندانش ندادهاند « 1 » . شيخ پس از ورود به بغداد ، در محضر شيخ اجل : محمد بن نعمان معروف به
--> ( 1 ) مرحوم ميرزا محمد باقر موسوى خوانسارى ، كه در شرح احوال علما و دانشمندان شيعه تتبع فراوان و اطلاعات كاملى داشته است ، در كتاب روضات الجنات خود به شيخ از همهء دانشمندان اهميت بيشتر داده ، و از هر منبعى كه گمان داشته نامى از شيخ برده شده باشد ، مراجعه كرده ، و بيشتر به عين عبارت از آنان نقل كرده است ؛ از آن جمله كتاب خلاصهء علامه حلى و لؤلؤ البحرين ، و نوشتههاى ميرداماد و فوائد الرجاليهء بحر العلوم طباطبائى و كتب نجاشى و وجيزهء علامهء مجلسى و تاريخ ابن جوزى و مجالس المؤمنين قاضى نور اللّه و تاريخ ابن خلكان و تاريخ سروى يا ابن شهر آشوب و فهرست خود شيخ و تاريخ مصر و منابع ديگرى را با واسطه يا بدون واسطه نام برده و از همهء آنها مطالبى آورده ، و هيچ مطلبى را فروگزار نكرده است ؛ بنابراين آنچه او نوشته از همه بيشتر مورد اعتماد است و سند است .